De zeven tekens
Romeinse cijfers gebruiken zeven letters, elk met een vaste waarde:
| Teken | Waarde |
|---|---|
| I | 1 |
| V | 5 |
| X | 10 |
| L | 50 |
| C | 100 |
| D | 500 |
| M | 1000 |
Er is geen teken voor nul en er zijn geen plaatswaarden zoals bij onze cijfers. Een getal wordt opgebouwd door tekens bij elkaar op te tellen, met één belangrijke uitzondering.
De regels
- Optellen: staan tekens van groot naar klein, dan tel je ze op. VI = 5 + 1 = 6, LXX = 50 + 10 + 10 = 70.
- Herhalen: I, X, C en M mogen tot drie keer achter elkaar staan. III = 3, XXX = 30, MMM = 3000.
- Aftrekken: staat een kleiner teken vóór een groter, dan trek je het af. Dat mag alleen in zes vaste combinaties: IV (4), IX (9), XL (40), XC (90), CD (400) en CM (900).
- V, L en D worden nooit herhaald en nooit afgetrokken.
Daardoor heeft elk getal van 1 tot en met 3999 precies één standaardschrijfwijze.
Voorbeelden
- 2026 = MM (2000) + XX (20) + VI (6) = MMXXVI.
- 1984 = M (1000) + CM (900) + LXXX (80) + IV (4) = MCMLXXXIV.
- 49 = XL (40) + IX (9) = XLIX, niet IL.
- 3999 = MMM + CM + XC + IX = MMMCMXCIX, het grootste getal in standaardnotatie.
Een Romeins getal lezen
Lees van links naar rechts. Is een teken kleiner dan het teken erna, trek het dan af; anders tel je het op. Bij MCMXLV: M = 1000, CM = 900, XL = 40, V = 5, samen 1945. De calculator laat deze stappen zien in de regel "Opbouw".
Waar kom je Romeinse cijfers tegen?
- Jaartallen op gebouwen, monumenten, grafstenen en in de aftiteling van films en tv-programma's.
- Wijzerplaten van klokken en horloges. Opvallend: daar staat de 4 vaak als IIII in plaats van IV. Dat is een oude traditie, onder meer voor de visuele balans met de VIII aan de andere kant.
- Namen van vorsten en pausen, zoals Willem III of Lodewijk XIV.
- Hoofdstukken en delen van boeken, en de nummering van inleidende pagina's (i, ii, iii).
- Grote evenementen, zoals de Olympische Spelen en de Super Bowl.
- Eeuwen: in sommige talen en oudere teksten staat de 21e eeuw als XXIe eeuw.
Grotere getallen
De Romeinen hadden ook manieren om grotere getallen te schrijven, bijvoorbeeld met een streep boven een teken (vinculum) om het met 1000 te vermenigvuldigen. Die notatie was niet overal hetzelfde en wordt tegenwoordig nauwelijks gebruikt. De calculator werkt daarom met de gangbare reeks van 1 tot en met 3999.
Datums in Romeinse cijfers
Romeinse cijfers zijn populair voor tatoeages, trouwringen en jubileumcadeaus, vaak als volledige datum. Je zet elk deel apart om: 14 juli 2026 wordt XIV · VII · MMXXVI. Scheid de delen met punten, streepjes of spaties zodat ze niet verkeerd gelezen kunnen worden, en controleer de uitkomst goed voordat iets wordt gegraveerd of gezet. Veelgemaakte fouten zijn 4 als IIII, 9 als VIIII, 40 als XXXX of 1990 als MXM in plaats van MCMXC.
Een korte geschiedenis
Romeinse cijfers ontstonden in het oude Rome en werden tot laat in de middeleeuwen in heel Europa gebruikt. Ze waren prima om getallen vast te leggen, maar onhandig om mee te rekenen, omdat er geen plaatswaarde en geen nul is. Vanaf ongeveer de dertiende eeuw verdrongen de Arabische cijfers (0 tot en met 9) ze geleidelijk in handel en wetenschap.
Veelgestelde vragen
Hoe schrijf je 2026 in Romeinse cijfers?
MMXXVI: MM = 2000, XX = 20 en VI = 6.
Waarom staat er IIII op mijn klok?
Dat is een oude traditie bij wijzerplaten. In de standaardnotatie schrijf je 4 als IV, maar op klokken is IIII heel gebruikelijk.
Wat is het grootste Romeinse getal?
In de standaardnotatie MMMCMXCIX, ofwel 3999. Voor grotere getallen bestonden andere, minder eenduidige notaties.
Bestaat er een Romeins cijfer voor nul?
Nee. De Romeinen hadden geen teken voor nul.
Waarom is 49 geen IL?
Aftrekken mag alleen met I voor V en X, X voor L en C, en C voor D en M. Daarom is 49 XLIX.
Maakt hoofdletters of kleine letters uit?
Nee. Kleine letters (mcmxc) worden net zo gelezen als hoofdletters.
Laatst gecontroleerd: 2026-10-06. De uitkomst is een indicatie; aan de berekening kunnen geen rechten worden ontleend.